Freud over dromen Afdrukken

Dromen als wensvervulling? Sigmund Freud over dromen als koninklijke weg naar het onbewuste

 

De persoon van de dromer

Koninklijke weg naar het onbewuste

Freud's droom over Irma

Dromen als wensvervulling


Image 

Dromen zeggen iets over de persoon van de dromer

Voor de tijd van Freud werd aangenomen dat dromen vooral tot stand kwamen door lichamelijke prikkels. Een volle blaas was dan de oorzaak voor een droom over een waterval of een regenbui. Maar Freud ging een stap verder: waarom droomt de ene mens over regen en de ander over een waterval? De oorzaak daarvan lag volgens Freud in de persoonlijkheid van de dromer en vooral in de ervaringen die deze in zijn jeugd had gehad. Hiermee legde hij de basis voor de eerste droomtheorie in onze tijd: trachten de inhoud van de droom te verklaren uit de persoonlijkheid van de dromer.

Koninklijke weg naar het onbewuste

Freud had een goede reden om zich met dromen bezig te houden. Hij had de techniek van de vrije associatie ontwikkeld. Zijn patiënten die veelal leden aan psychosomatische kwalen, gaven tijdens de therapie vrijelijk, zonder censuur, uiting aan alles wat bij hen opkwam. Spontaan vertelden ze vaak over dromen. Door middel van vrije associatie hoopte Freud rechtstreeks in contact te komen met het onbewuste van de patiënt en daarmee ook met de oorzaken van diens problemen. Bij de vrije associatie kwamen niet alleen herinneringen en associaties naar voren, maar veel patiënten vertelden ook spontaan over hun dromen. Dan, zo veronderstelde Freud, zou een droom ook veel kunnen vertellen over de problemen van de dromer. Freud noemde dromen dan ook 'de koninklijke weg naar het onbewuste'.

Freud's droom over Irma

Daarom wilde Freud het mysterie van de droom ontrafelen. Hij begon met een droom van hemzelf, de beroemd geworden droom over een van zijn patiënten: Irma. In deze droom stelt Freud met hulp van een paar collega's vast dat Irma's ziekte het gevolg is van een injectie met een vervuilde naald door Freuds vriend en collega Otto.

Om deze droom te begrijpen ging Freud na wat hij de vorige dag heeft meegemaakt. Hij vond twee gebeurtenissen die direct hadden te maken met zijn droom. Ten eerste had hij de vorige dag een injectie gegeven met dezelfde stof als die uit zijn droom. De andere gebeurtenis had een wat meer beladen karakter. Freuds vriend Otto was op bezoek geweest en had bij die gelegenheid verteld over zijn ontmoeting met Irma. Otto had geconstateerd dat het helemaal niet goed met haar ging. In Otto's toon meende Freud een verwijtende ondertoon te bespeuren. Freud voelde zich daar nogal onprettig over en hij probeerde om het idee dat hij als arts misschien gefaald zou kunnen hebben, wat weg te drukken. Hij ging slapen en ... droomde over Irma en Otto.

Droom als wensvervulling

Freud stelt vast dat zijn droom een belangrijke functie voor hem vervult. De droom laat zien dat hijzelf niet verantwoordelijk is voor Irma's toestand. Nee, eigenlijk zou Otto de verantwoordelijke zijn. Daarmee vervult de droom Freuds wens om zich niet schuldig te voelen aan Irma's ziekte. Kortom: de droom is een wensvervulling.

Ook bij volgende dromen van hemzelf en anderen stelt Freud vast dat het steeds om een wensvervulling gaat. En, hoe vreemd het ook moge klinken, dat gaat zelfs op voor nachtmerries. Daarbij zou het gaan om de onbewuste wens om gestraft te worden.

Zo verwijst iedere droom naar onbewuste wensen uit de kindertijd. Wensen die volgens Freud gaan over emoties als seksualiteit en agressie. Emoties die een sterke rol in de kindertijd spelen, als gevolg van de onbewuste wens om een verhouding te hebben met de ouder van het tegenovergestelde geslacht. Met als gevolg: rivaliteit ten opzichte van de ouder van hetzelfde geslacht. Het zijn met name deze gevoelens die in dromen opnieuw naar voren komen.

Freud illustreert zijn wensvervullings-theorie met het oude Hongaarse gezegde: 'Wat droomt een kip? Een kip droomt van maïs'.